“ኣብዚ ናይ ክረምቲ ዕረፍቲ ደኣ ንኤርትራ ክትበጽሕ ዲኻ?” ዝብል ዘረባ መማህረትይ ዘንቀሎ ሓሳብ’ዩ። ብዘይካ ኣይፋል ካልእ ኣይበልኩዎን᎓ ብውሽጠይ ግን ገለ ካብቲ ምኽንያታት እጽብጽብ ነይረ፤

  1. “ኣብ እንዳ ፊሊጶስ ኢና ተኣሲርና ኔርና” ዝብል’ሞ (ዝበዝሓ ኣብያተ-ማእሰርቲ ኤርትራ ናይ ኣዘዝቲ ሰራዊት ትካላት እምበር ገበነኛታት ዝቕጽዑለን ስለ ዘይኰናስ ብኣስማት ኣዘዝቲ ክጽውዓ ንቡር’ዩ) ድሕሪ ዓመት ማእሰርቱ ብሰበ-ሰብ ወጺኡስ (እንኮላይ ካብታ ሃገር) ንዅነታቱ ምስ ሓተትኩዎ “ዳርጋ ኣብ ሕጽኖት ዝነበርኩ’የ ዝመስል። ከምዚ ኣነ ዝነበርኩዎስ ንኻልኦት ይፍጠረሎም’ዩ ዘብል” ኢሉኒ። ዝርርብ ቀጺሉ ብዛዕባ እቶም ተሪፎም ዘለዉ መተኣስርቱ ምስ ተላዕለ ድማ᎓ “ብሓቂ ጽቡቕ’ዮም ሒዞሞም ዘለዉ፣ ብዓል እገለ ዘየድልዮም ምስ’ቶም ዋርድያ ይጓረፈጡ ነይሮም᎓“ ይቕጽል። ኣብ መጨረሽታ–ዋላ ሓንቲ ምኽንያት መእሰሪ ኣይሃሉዎም ደኣ’ምበር–እቲ ፍታሕ ኢሉ ዘቕርቦ፤ “ሕጂ ንዓርኪ ፊሊጶስ ዝዛረባ ኢና ንደሊ ዘለና። ንሳ እንተ ተዛሪባቶስ ክወጽኦም ይኽእል’ዩ።”

ኣነ ከኣ ብገርሀይ ዓርኪ ጀነራል ፊሊጶስ መን ምዃና ይሓትት። “እታ ኣብ ኣስመራ ፓላስ ዘቝርሳ ዝነበረ ‘በይቢ’ ዝብላ ዝነበረ በዓልቲ ማርካቶ እኳ ገዲፉዋ’ዩ። እዛ ሕጂ ሒዙዋ ዘሎ ግን ዓርኪ እገለ ዝነበረት… ኵስቶ ሽማ ኣብ ከተማ ድኳን ቡቲክ ከፊቱላ ዘሎ…። ከመይ ጌርካ ንስኻ ዘይትፈልጣ?” ለካስ ኵሉ ሰብ’ዩ ዝፈልጣ። ኣብ ዩትዩብ ደልዩ ከኣ ኣቕሪቡለይ።

    1. Continue reading

ክትምዕድን ክትምህርን ናይ ምድላይ ክቱር ድሌት ዝስዕርር ዘሎ መሲሉ ተሰሚዑኒ ነይሩ። ዳሕራይ ሕስብ ምስ ኣበልኩዎ ግን ሕጂ ደኣ ብናጻ ዕድላት ማሕበራዊ መራኸቢታት ተሓጊዙ ዝተጋነነ መሲሉ እምበር ካብ ቀደሙስ እኹል መንጸፍ ጸኒሑዎ’ዩ። ንውሰድ እንዶ…

…ሙሳ ኣሮን ኣብ መቕድም ቀዳመይቲ ልብ-ወለዱ ወርቅሃ  “እቲ ጽሑፍ ነቶም ክቡራንን ሕፉራንን መምሃሪ እምበር᎓ መጻወቲ” ከም ዘይኰነ ኣመልኪቱ ኣሎ። ሙሳ ኣሮን ጥራይ ዘይኰነስ ኵሎም ናይ ሽዑ ጸሓፍቲ ልብ-ወለድ ንዕኡ ዝመስል ማዕዳን መጠቀቕታን’ዮም ዝህቡ ነይሮም። በቲ መጠኑ ዝሓለፈ “ክትምህር ናይ ምድላይ ጽቡቕ ድሌት” ዝተናደደ በየነ ሃይለ ድማ ኣብ ዓቢዱ’ዶ ትብልዎ? (1965) ᎓ “እዚ ጽሑፍ ክምህር ወይ ክግስጽ ቢለ ኣይጸሓፍኩዎን” ኢሉ ኣቐሚጡ። ምናልባት ግን ኣብ ኤርትራ ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ብዙሓት ዘመናዊ ስነ-ጽሑፍ ደንጉዩ ዝጀመረን ሃገራት ጸሓፍቲ ልብ-ወለድ ነገርቲ ዛንታ ጥራይ ዘይኰነስ መምሃራን እንኮላይ’ዮም። ንዝያዳ “The Novelist as Teacher” ዝብል ጽሑፍ ቺንዋ ኣቸበ ምውካስ ይከኣል።

[ናይ መምሃራን ካብ ተላዕለ ብዘይካ ኣብ ኤርትራ “መምህር” ካብ ሞያ ሓሊፉ ናብ መዓርግ ዝቕይረሉ ሕብረተሰብ’ሲ ኣሎ’ዶኾን?]

ኣብ ዘልዕሎ ኣብነታት ሓቀኛ ኣስማት ኣይክጠቅስን’የ።

ኣብ ፈለማ 2000 ኣቢላ ኣብ ኤርትራ “ዝረዓመት” መጽሓፍ᎓ ኣብ መቕድማ᎓ “እገሊት ጓለይ ‘ባባ ንህዝቢ ኤርትራ በጃኻ ምሃሮ᎓’ ኢላ ኣምሪራ ተላብያትኒ’የ ዝጽሕፍ ዘለኹ” ዝብል ኣለዎ።

እቶም “ብሩህ መጻኢ” (እንታይ ምዃኑ እንድዒ) ክህሉዎም እንደልዮም ህጻናት ኤርትራ እንተስ ኣቦይ ንዋዩ ወይ ኣቦይ ባጃይን ኣማኢት መሰልቶምን ተማዒዶም ክስንብሩ ቍሩብ’ዩ ተሪፉዎም። እዛ ንሓደ ጨሓምን ጭራ ነስነስ እናበለን ንምዝራብ ዝጽገም ወሓለ ሰብኣይ ቅዲ መበቈላ ኣበይ ምዃና ኣይፈልጥን። ኣብ ዝበዝሕ ናይ ተዋስኦን ምዕዶን ኣጋጣሚታት ግን ካብተን ኣዝየን ዝውቱራት ኣገባባት’ያ።

ምርኢት መጽሓፍቲ ኤርትራ ጽቡቕ ተበግሶ ደኣ ይዅን እምበር᎓ “ነንብብ ክንዕንብብ” እትብል መዝሙር ናይቲ ኣጋጣሚ ክሰምዕ ከለኹ ወትሩ እዝነይ እዃዅየኒ ነይሩ።

ካብተን ሓደ ሓድሽ ስራሕ ኣዝያ ኣገዳሲት ምዃና እንጥቀመላ ዝውትርቲ ኣገባብ ኣወዓውዓ᎓ “መሃሪትን ኣዘናጋዒትን” ተዋስኦ᎓ መጽሓፍ᎓ ፊልም ምዃና ምንጋር’ዩ። ክመዓድ ኢሉ ናብ ሲነማ ከፊሉ ዝኸይድ’ሲ ከመይ ከመይ’ዩ?

መስፍን ገብረሂወት ቀደም ተመሃራይ ካልኣይ ደረጃ ከለኹ ደጋጊመ ዘንብባ ዝነበርኩ ናይ ዋዛታት መጽሓፍ ኣላቶ። ኣርእስታ? እናሰሓቕና ንመሃር። ዳሕራይ ቍሩብ ምስ ጐበዝኩ እታ ኣርእስታ ተሕስበኒ፣ ሰብ ስሒቑ ጥራይ እንተኸደስ እንታይ ሓጢኣት ኮን ነይሩዎ? ስለምንታይ’ከ ካብ ነፍሲ-ወከፍ ዋዛ ትምህርቲ ክቕስም ዝድለ?Continue reading

“ስራሕና ቦምባ ምትኳስ’ዩ ኣበይ ከም ዝዓልብን ንመን ከም ዝሃርምን ንዓና ዝምልከት ኣይኰነን፣ ንሱ ናይ ካልእ ክፍሊ ስራሕ’ዩ።”

እዘን ከም መእተዊ ተጠቒመለን ዘለኹ ሕደማ ናይ ሓንቲ ደርፊ ኰይነን ኣብ ሓንቲ መጽሓፍ ካብ ዘንብበን ልዕሊ 10 ዓመት ሓሊፉ፣ ገና ክርስዐን ኣይከኣልኩን᎓ ስም ደራፊ ስለ ዘይሓዝኩ ከኣ ተመሊሰ ከስተማቕራ ኣይከኣልኩን። ተደጋጋሚ ሓላፍነት ዝጐደሎ ስራሕ ጎፍ ክብለኒ ከሎ ግን እዘን መስመራት ህሩግ ይብላኒ። ስሙ ዘይሓዝኩዎ ደራፊ ነቲ ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት ዝነበረ ወጥሪ ኒክለሳዊ ኣጽዋር–ናይ ገለ መራሕቲ ሸለልትነት ከስዕቦ ዝኽእል ሃስያ–ንምግላጽ ዝደረፎ’ዩ። እታ ደርፊ ከም እተርእዮ᎓ ኣዘንታዊ ምስቶም ቦምባ ዝትኵሱ ክፍሊ ኰይኑ ስራሑ ነታ ቦምባ ምትኳስ እምበር ኣበይ ከም እትዓልብን ንመን ከም እትሃርምን ግን ንኻልእ ክፍሊ ዝምልከት ምዃኑ ይሕብር። እቶም ካልእ ክፍሊ᎓ ምናልባት’ውን ነታ ቦምባ ተመሊሳ ኣብ ልዕሊኡ ከም እትወድቕ ገይሮም ከነጻጽሩዋ ይኽእሉ’ዮም፣ እዚ ግን ንዓኡ ዝገድሶ ኣይኰነን።

(መእተዊስ እንተ ሓጸረ’ዩ ጽቡቕ፣ ክሰግር)

ሰፊሕ ቃለ-መሕተት ኣቦይ ሃብተማርያም ኣብርሃ ዘበገሶ ናይ ማሕበራዊ መራኸቢታትን ረድዮን ምልልስ ዘንቀሎ ሓሳብ’ዩ። ኣጋጣሚ ኰይኑ ብዝለዓለ ጥርዚ–ናይ ኣማኑኤል ኢያሱ ናይ ረድዮ መልሰ-መጥቃዕቲ–ምስ ሰማዕኩ’የ ተመሊሰ ነቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ምልልስ ተኸታቲለዮ።

ኣቦይ ሃብተማርያም ልዑልን ትኵርን ዝኽሪ ከም ዘለዎም ዘጠራጥር የብሉን፣ ምስ ዕብየት ዕድመ᎓ ንውሓት ግዜን በበይኑ ምዕባለታትን ከኣ ምስኡ ተኣሳሲሩ ዝመጽእ ናይ እርጋን ምትሕውዋስ ዝኽሪን ንምፍላጥ ኣየጸግምን። ኣፋዊ ዛንታ እናተደጋገመ ምስ ከደ መበቈሎን ርጡብነትን ብዘየገድስ “ሓቂ” እናመሰለ’ዩ ዝመጽእ። ኣብዚ ናይ ኣቦይ ሃብተማርያም ኣጋጣሚ’ውን ነዊሕ ስደትን ጽምዋ ዝወለዶ ምጽርራብ ናይቲ ዝኽሪን ናብ ሓደ መስርዑ ዝሓለወ ዛንታ ንኽሰፍዩዎ ኣኽኢሉዎም። ኣብ ርእሲ’ቲ ርኡይ ኵርናዕ ኣጠማምታ᎓ እቲ ዝዝርዝሩዎ ዛንታታት ኣዝዩ ተኣፋፊን ምስጢራዊን ስለ ዝዀነ᎓ ብማዕዶ ተዓዛቢ ኴንካ ጥራይ ደምዳሚ መልሲ ክትህበሉ ዝከኣል ኣይኰነን። ካብ ዕላሎም ንጹር ከም ዝዀነ ከኣ ኣብቲ ኣዝዩ ተኣፋፊ ዛንታታት ናይ ማዕዶ ተዓዛቢ ጥራይ’ዮም ነይሮም። ንውሓት ዕድመ᎓ ምድብላቕ ዝኽሪ᎓ ነዊሕ ዝተዓቝረ ነድሪ ከስዕቦ ዝኽእል ምዝባዕ ሓበሬታ እምበኣር ምዝርዛሩ’ውን ኣየድልን። ኣብ ከምኡ መደምደምታ ንዝበጽሕ ሰማዒ’ውን ግድን ጌጋ ወይ ዝተጋነነ ስእሊ ክህቦ’ዩ። Continue reading

ብሓቂ ድዩ ኣዛራቢ ጉዳይ ኰይኑስ ብዛዕባ ህሉዊ ተርእዮታት “ተስፋጽዮን”ን ካልኦት ብነብሰ-በታኽነት ዝሕመሉ ዘለዉ ክጽሕፍ ኢለ ደጋጊመ ሓሲበ። ኣብ መጨረሽታ ግን ኣመጻጽኣ ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣወጻጽኣ ብሪጣንያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ኣፈላልቓ ሓደገኛታት መራሕቲ ዓለምና ከም እኒ ሂትለር ብዓቢኡ፣ ኢሳያስ ኣፍወርቂ ድማ ብደረጃ መዐቀኒ ብልቃጥ ዘኪረስ ሓሳባተይ ክገልጽ ተደፋፊአ።

ክቱር ነድሪ ውጽኢት ነዊሕ ዝኸደ ዓመጽ፡ መወዳእታ ዘይብሉ ቀንፈዘው ስደት (እቲ ዝኸፍአ ድማ ኣብ መዕረፊየይ በጺሐ ኣብ እትብለሉ እዋን ምዃኑ)ን “ተሓታትነት” ዘይብሉ ኣገባባት ማሕበራዊ መራኸቢታት ተደሚሩዎን ብዙሕ ሰብ (ነብሰይ ሓዊስካ) ዕርቃኑ ክወጻእ ተቐሲቡ ኣሎ። ስለዚ ድማ’ዩ፡ ሎሚ ኣብ ዓንኬላት ማሕበራዊ መራኸቢታት ኤርትራ ዝዀነ ኣቓልቦ ዝሰኣነ ብሓንቲ ለይቲ ዝና ንኽረክብ ዕድል ገይሩ። ሰማእታት ዝጸርፍ፡ ባንዴራ ዘቃጽል፡ ንቓልሲ ዘከሻምሽ… ከከም ግዜኦምን ኵነታቶምን–ንሳቶም’ውን ብዝዀነስ ይዅን ጥራይ ኣዛራቢ ኣርእስቲ ንፍጠር ብዝመስል ተበግሶ–ኣቓልቦ ንኽጥምዝዙ ባይታ ተጸሪጉሎም። ብዘይ ዝዀነ ርጡብ ሓሳባትን ብዘይካ ጥሪፍሪፍ ዝብላ ዘለፋ ንሓንቲ ደቒቕ’ውን ክኸይድ ዘይክእል ምጕት ሒዝካ ኣቓልቦ ክትስሕበሉ እትኽእል ምቹእ ሃዋሁ ስለ ዘሎ ከኣ ንብዙሓት “ኣህቢቡዎም”። እቲ ህቡብነት ግን ግድን ንሓደ ጽቡቕ ኣንፈት ኣብነት ዘይክኸውን ይኽእል’ዩ። [ንኣብነት እኳ ኣቓልቦ ክስሕቡን ኣብ መራኸቢ-ብዙሃን ክዝረበሎምን ኢሎም ጥራይ ኣብ ግብረ-ሽበራዊ መጥቃዕቲ ዝዋፈሩ መንእሰያት ኣመና ብዙሓት’ዮም። ብሕልፊ ኣብ ሃገራት ምዕራብ፡ እዚ ዝመስል ተርእዮ ብተደጋጋሚ  ኣብ ኣብያተ-ትምህርቲ ህጻናት ብምቕታል ክፍጸም ይርአ።]

ምናልባት ግን ብዝሒ ድምጺ፡ ድጋፍን በጻሕቲን ማሕበራዊ መራኸቢታት ንደረጃ ሓሳባት ዝገልጽ ዘይምዃኑ ኣከራኻሪ ኣይኰነን። ካልእስ ይትረፍ ስእሊ ሓደ ሓዊ ዝነድድ ዘሎ ቈልዓ ብምጥቃዕ፡ “ኣምላኽ ምሕረቱ ከውርደሉ ‘ኣሜን’ ጸሓፉ” ብምባል ጥራይ ልዕሊ ሚልዮን ዝኸይድ ድጋፍ ምርካብ ኣሸጋሪ ኣይከውንን።Continue reading

halloween-costumeDepending on who you ask, the reaction to Halloween varies considerably. For example, if you ask the Christian church representatives (I assume they are self-appointed) whom I see in the middle of the crowd with their big crosses, they will explain to you how sinful it is and would ask you to repeat some verses from the Bible. If you were in Eritrea before about a decade and read the article published in the national newspaper written by Ghirmay Yohannes (not to be confused with the comedian Ghirmay “Sandiego”) you would hardly understand anything apart from possibly condemn the act as “stupid and utter non-sense.” Then, when some returnees and possibly joint with other “wannabes” celebrated the day in one of the night-clubs owned by an Eritrean-American man, some days later the then freelancer Ghirmay published an article under the title “Satanic Day was Observed in Asmara.” Not to mention the confusion it created as result of name similarities with the comedian Ghrimay Yohannes that led him to write an article to clarify his stand and expectedly condemn such “irresponsible act,” the article created an uproar. Until recently my friend Yonatan mentioned it casually, I had no idea the writer was discussing Halloween. Readers can also hardly guess what the real event was as the writer spent great portion of his article describing the scene which he described it mostly as “semi-naked” and made it sound like “nude party.” As he possibly did not grasp the aura of the event, he has been very vague and repeatedly referred as “satanic day” instead of using the term Halloween.Continue reading