እዚ ነብሲኻ ምዕሻው… ኣቤት ክጥዕም!

ከምዚ ዝበለ ቅሉዕ ዓፈናን ውሁድ መስርሕ ኲናት ድንቍርናን እናተኻየደ ትም ኢልካ ምርኣይ ምትሕብባር’ውን ምዃኑ ስለ ዝዘከርኩ’የ እዚኣ ዝጽሕፍ ዘለኹ።

(ሕስድና’ውን ይኸውን።)

ንነፍሲ-ወከፍ ቈርበት ዘአፍፍ ተርእዮታት ክመጽእ ከሎ ከንፈር ጥራይ ረምጢጥካ ምሕላፍ’ውን ብተመሳሳሊ ምትሕብባር ወይ ድማ ታሪኻዊ ሓልፍነት ምጕዳል መሲሉ ይስመዓኒ።

ኣብዚ መስርሕ በበይኑ ደረጃን ዓይነትን ምትሕብባር’ዩ ዝርአ። ኣብ ዝለዓለ ቅርጺ ዘለዉ እናፈለጡ ዘሕሽዉ’ዮም። ካብኡ ውርድ ኢሎም ድማ ከከም ደረጃኡን ዓይነቶምን ተዓሽዮም ዘሕዕሽዉ፣ ብልቢ ዝዕሸዉ፣ ንኽዕሸዉ ባዕላቶም ባይታ ዘጣጥሑ ኣለዉ።

“ዓለማዊ ሽልማት ረሚ”

ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ-ሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ፊልምታት ኤርትራን መራኸቢ-ብዙሃንን ሃገርናን ድሙቕ ከበሮ ዝተሃርመላን “ምስ ዓለም ተወዳዲርና ፊልምታትና ክሽለማ በቒዐን” ዘብል ተርእዮ ምርካብ ሽልማት ረሚ’ዩ ነይሩ። እዚ ኣብ ህዩስተን ቴክሳስ ዝመደበሩ ዓመታዊ ፈስቲቫል ፊልም᎓ ብንኣሽቱ ቋንቋታት ንዝፈረያ ፊልም ዘተባብዕ ደኣ ይዅን እምበር᎓ ደረጃኡስ ክንድ’ቲ ኣብ መራኽቢ-ብዙሃን ኤርትራ ዝወዓወዖ ኣይኰነን። ሓንሳብ እታ መስርሕ ምስ ተፈልጠት’ውን ዳርጋ ብዙሓት ኣፍረይቲ ፊልም ኤርትራ ተወዳዲሮም “ዓወት ክጓናጸፉ” በቒዖም’ዮም። (ኣነ ዝጸሓፍኩዋ ሓጻር-ዛንታ “ድሕሪ ውግእ”’ውን ናብ ሓጻር ፊልም ተሰሪሓስ ኣብዚ ውድድር “ተዓዊታ” ነይራ። ዝዀነ ተራ ግን ኣይነበረንን፣ ክህልወኒ’ውን ኣይደልን።) ተገዲሱ ንእሽቶ ንዝፍትሽ ደረጃ’ዚ ውድድር ፈስቲቫል ንምግምጋም ኣየጸግምን’ዩ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ᎓ ኣዳልወቲ᎓ ፊልምታት ኣወዳዲሮም ክሽልሙ ድሌት ከም ዘይብሎምን ከም ዘይኰኑን ኣቐሚጦም ኣለዉ። “We do not believe in awarding just one Gold, Silver & Bronze, as it is impossible to pick just three winners with so many wonderful entries.” ከኣ ይብሉ።

እንተስ ሰኣን ምስትውዓል ወይ’ውን ብፍላጥ ነብስኻ ምዕሻው᎓ ኣብቲ ተደጋጊሙ ዝግበር ሸፈነ መራኸቢ-ብዙሃን ግን ኣብዚ ውድድር ክንደይ ዕዉታት ከም ዘለዋ ዘይምሕባር’ዩ። ወይ’ውን መምዘኒ እዚ ውድድር ከይገለጽካ ምሕላፍ ሓደ ካብቲ ኰነ ኢልካ ዝግበር ሃስያ’ዩ። ተወዳደርቲ ስራሕቶም ክልእኩን ምስክር ወረቐት ከዳልዉን ገንዘብ ስለ ዝኸፍሉ እቲ ዳርጋ እንኮ ቅጥዒ ውድድር’ዩ። ንኣብነት እዘን ናይ 2017 ዕዉታት ረሚ ምስ እንርኢ ልዕሊ 900 ምዃነን ንግንዘብ። እታ ብደረስቲ᎓ ዳይረክተራን ጋዜጠኛታትን ሸፈፍ ኢላ እትስገር ነጥቢ ግን ብዝሒ ዕዉታት ዘይምግላጽ’ዩ። እቲ ተራ ተዓዛቢ ከኣ “ወርቂ”᎓ “ብሩር” ወይ “ነሓስ” ተሸሊማ ክሰምዑ ከለዉ ምስኣ ኣማኢት ከም ዘለዋ ኣይፈልጡን።

ዶክተር በረኸት መንግስትኣብ

ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት 2018 ድምጻዊ በረኸት መንግስትኣብ ምስ መራኸቢ ብዙሃን ኤርትራን ድምጺ ኣመሪካን ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕተት᎓ ናይ ክብሪ ዶክተርነት ከም ዝተቐበለን ንኤርትራን ስነ-ጥበብ ኤርትራን ዓቢ ሓበን ምዃኑን ጋዜጠኛ ማና ኪዳነ ኣበሲራ ነይራ።

በረኸት ኣብቲ ነዊሕ ምልልስ እታ ናይ ዶክተርይት ናይ ክብሪ መዓርግ ካበይ ከም ዝረኸባ ኣይሓበረን። ኣመሪካ ክሕከም ኢሉ ከይዱ ምንባሩን ኣብኡ ድማ ‘ዶክተረይት’ ከም ዝተገዘምን ጥራይ ሸፈፍ ኢሉ ሓሊፉዋ። ወሃቢ’ቲ መዓርግ ክነግር ኣብ ዝእንፈተሉ ድማ ካልእ ሽልማታት ከምእኒ ራእዊ ሃገራዊ ባህሊ (ራሃባ) ብፕረሲደንት ከም ዝተሸመ ጥራይ ሓቢሩ።

ኣነ ዝርከቦም ገለ ግዱሳት ተኸታተልቲ “እዛ ናይ ዶክተረይት መዓርግ ደኣ በየን ትካል ዝተዋህበት’ያ?” ኢልና ምስ ሓተትና ድማ᎓ ከምቲ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ኤርትራ ዝተለምደ ወግዒ፣ ወይ’ውን ኣብ መጽሓፍ ሕርሻ እንስሳ ዘለዋ ደርሁ ዝዀነ ትርር ዝበለ ነቕፌታ እንተቐሪቡ ዝግበረኦ ናይ ናቀዋን ንህዱእ ምብህሃል ምዕንቃጽን ብገለ ግዱሳት ነበልባላዊ ግብረ-መልሲ ተዋህቢና።  ከምቲ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ዝተለምደ ቃና፣ ብሓንቲ ተመሃሪትን ምርቕቲን እቲ ሚኒስትሪ፤ “ንወግዒ ባህልን ህዝቡ ጥራይ ዘይኮነ ሕልፍ ኢሉ ዝያድኡ ዝሰርሕ ባዓል ፋረን ሽራራን እዩ፡ በረኸት መንግስትኣብ። ወሎዶታት ብዜማ ኣስሚሩ፡ ዘይተበትከ መስመር ዘንጸፈ እዩ ባሃር ድምጻዊና፡ በረኸት መንግስትኣብ። ስለዚ ነዚ ህያው ውርሻና ዝኾነ ሰብ ክብሪ ምሃብ ክብርና እዩ። በዚ ኸኣ ነቶም በረኸት መዓርግ ረኺቡ ኢሎም ዝሰራሰሩ ኮነ ነቶም እታ መዓርግ ካበይ መጺኣ ኢሎም ዝጠራጠሩ፡ ኣይትሰራሰሩ ኣይትጠራጠሩ፡ በረኸት ሃገራዊ ግምጃ ጥራይ በሉ! መኽዘን ታሪኽ!” ተመሊሱልና።

ወሃቢኡ ዘይፍለጥ መዓርግ ድማ እንሆ ጸዲቑስ ድሮ ዶክተር በረኸት ተባሂሉ ክጽዋዕ ጀሚሩ ኣሎ።

“ቲፋኒ ሓድሽ ሽልማት ኦስካር ምስ ወሰደት”

ኣብ ቀረባ እዋን ኤርትራዊት-ኣመሪካዊት ተዋሳኢት ቲፋኒ ሓድሽ ኣብ መዛዘሚ ሽልማት ኦስካር ዙርያ ተኸዲና ምምጻኣ᎓ እቲ ዙርያ ክዳን ብዙሓት ስለ ዘይፈልጡዎ ጥራይ ኣዛረቢ ኣርእስቲ ኰይኑ ቀንዩ። እቶም ምስ ዙርያን ተመሳሳሊ ክዳውንቲን ዝዓበና᎓ ኣብቲ ቅዲ ኣሰፋፍያኡ ፍሉይ ፈጠራዊ ተርእዮ ዘስተወዓልና ኣይመስለንን። እንተዀነ᎓ እቲ ዝተላብዐ ወረ ዳርጋ ቲፋኒ ማዕረ ሽልማት ኦስካር ወሲዳ ዘስምዕ’ዩ ነይሩ። እታ ዕድል ካብ ተረኸበት ግዲ ኢሉ ድማ ዲዝያነር ናይቲ ክዳን ሃብቶም ተኽልኣብ᎓“ንኣወሳስኣኣን ምንቅስቓሳን እናሓሰበ” ከም ዝሰርሓ ምስ ድምጺ ኣመርካ ኣብ ዝገበሮ ቃለ-ምልልስ ሓቢሩ።

ኣቓልቦ ዝሰሓበን ብቐንዱ ነቲ ህሞት ዝፈጠረትን ሓይሊን ተፈታውነትን ቲፋኒ ደኣ’ምበር ብልጸት ዲዛይን እቲ ክዳን (ብዘይካ’ቲ ንብዙሕ ተዓዛቢ ሓድሽ ምዃኑ) ዝሕብር ኣይኰነን። ሃብቶም ግን ንሰለስተ ሰሙን ዝኸውን ከም ዝሓሰበላን “ኣብ ኦስካር ምስ ብዙሓት ዲዛይነራት ከም እትወዳርን” ኢዩ ዝሕብር።

ቀንዲ ሃስያ ከምዚ ዝመስል ረባሺ ድምታት ነቲ ቀንዲ ብልጫታት’ውን ዝሽፍኖን ኣንኢሱ ዝርእዮን ምዃኑ’ዩ። ንኣብነት ኤርትራዊ-ካናዳዊ ነቢል ራጆ ዝበለጸ ተዋሳኣይ’ዚ ዓመት ተባሂሉ ብCanadian Screen Award ተሸሊሙ። እዚ ሽልማት ካብቲ ቲፋኒ ኣመና ዝዓቢ ደኣ ይዅን እምበር ብሰንኪ’ቲ ድምጽታት ከም ተራ’ዩ ተሓሊፉ። ብተመሳሳሊ  ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ደራሲ ኣለምሰገድ ተስፋይ ንምሉእ ጸሓፍቲ ኣፍሪቃ ኣብ ዘሳትፍ ብሉጽ ውድድር ማይልስ ደኣ ይተዓወት’ምበር፡ እቲ ብመራኸቢ-ብዙሃን ኤርትራ ዝግበር ሸፈነ ካብቲ ኣብ ፈለማ ዓመት ንተዓዋቲት ሽልማት ረሚ ዝነበረ ጣቕዒት ይንእስ።

ማይ-ጸሎት ዓዲ-ሃሎን መሓሪ ኢድ ፕረሲደንትን

ወዲቓ ሻንፎታ ድሕሪ ምጭራማ፡ ቀንዲ ዘብከያ “ወራር ወያነ ከይተወድአ ክትዛረብ ዘይምኽኣላ” ምንባሩ እትሕብር ግድስቲ ኤርትራዊት ዜጋ ኣምላኽ ከንፈር ዝሃበና ንመልክዕ ጥራይ ዘይምዃኑ ሽዑ’ያ ተገንዚባ። ድሕሪ ሓሙሽተ ግዜ ዘይዕዉት መጥባሕቲ፡ መተካእታ ብርኪ ድሕሪ ምግባራ ኣብ ዓረብያ’ያ ተወሲና። በዛ መለለዪኣ ዝዀነት ታሪኻዊት ዓረብያ ግን ሳዋ፡ ንፕረሲደንት ንምብጻሕ ንኒው-ዮርክን ዝተፈላለየ ዋዕላታት ህግደፍን ከይዳ’ያ። እዛ ዓረብያ ግን ኣብ መጨረሽታ ንፕረሲደንት ክትርኢ ዓዲ-ሃሎ ምስ ከደትን ካብታ ዓረብያ ኣተንሲኡ ደው ምስ ኣበላን፣ “ቀዳማይ ነገር ገጽ መራሒኻ ርኢኻ ከምዚ ጌርካ ሰላም ኢልካ ክትከይድ ፍርቂ መንግስተ-ሰማያት” እንኮላይ’ውን ስለ ዝዀነ፡ ብእኣ ኣቢላ ሓዲጋታ። ኢድ ፕረሲደንት ኢሳይያስን ማይጸሎት ዓዲ-ሃሎን ከኣ ካብታ ዓረብያ ኣገላጊሉዋ። ንፕረሲደንት ኢሳይያስ ብኢዱ ምሓዝ ፍርቂ መንግስተ-ሰማያት ምዃኑ ንጎኒ ሓዲግና፣ (ንእሽቶ ወዱ ብርሃነ’ውን ኣብ 2015 ንሱዳን ክሃድም ኣብ ተሰነይ ከም ዝተታሕዘ ንእግረ-መገዲና ከይረሳዕና)፣ ከምዚ ዝበለ ዘረባ ኣብ ሃገራዊ ቴለቪዥን ምፍናው ግን እንታይ መልእኽቲ’ዩ ዘሕልፍ? ኣብ ዝመጽእ መደባት ዓዲ-ሃሎ ሃገራዊት ማይጸሎት ምዃናን ፕረሲደንት ኢሳይያስ ድማ እንኮላይ ንሕሙማት ካንሰርን መልከፍቲ ኤች.ኣይ.ቪ ቫይረስ ከሕዊ ከም ዝኽእልን ክንሰምዕ ነዊሕ ኣይክኸውንን’ዩ።

እዛ ኣደ ድላያን ዝመሰላን ክትዛረብ መሰላ ደኣ ይዅን እምበር፡ ኣብ ሃገራዊ ቴለቪዥን ምቅላሑን ከምኡ ንኽትብል ብጋዜጠኛ ዝተገብረላ ምዝኽኻርን ምትርዅታዅን ግን…