መሃሪን ኣዘናጋዒን ጽሑፍ ኣብዚ እንሆ… ኣንብቡ ክትዕንብቡ

ክትምዕድን ክትምህርን ናይ ምድላይ ክቱር ድሌት ዝስዕርር ዘሎ መሲሉ ተሰሚዑኒ ነይሩ። ዳሕራይ ሕስብ ምስ ኣበልኩዎ ግን ሕጂ ደኣ ብናጻ ዕድላት ማሕበራዊ መራኸቢታት ተሓጊዙ ዝተጋነነ መሲሉ እምበር ካብ ቀደሙስ እኹል መንጸፍ ጸኒሑዎ’ዩ። ንውሰድ እንዶ…

…ሙሳ ኣሮን ኣብ መቕድም ቀዳመይቲ ልብ-ወለዱ ወርቅሃ  “እቲ ጽሑፍ ነቶም ክቡራንን ሕፉራንን መምሃሪ እምበር᎓ መጻወቲ” ከም ዘይኰነ ኣመልኪቱ ኣሎ። ሙሳ ኣሮን ጥራይ ዘይኰነስ ኵሎም ናይ ሽዑ ጸሓፍቲ ልብ-ወለድ ንዕኡ ዝመስል ማዕዳን መጠቀቕታን’ዮም ዝህቡ ነይሮም። በቲ መጠኑ ዝሓለፈ “ክትምህር ናይ ምድላይ ጽቡቕ ድሌት” ዝተናደደ በየነ ሃይለ ድማ ኣብ ዓቢዱ’ዶ ትብልዎ? (1965) ᎓ “እዚ ጽሑፍ ክምህር ወይ ክግስጽ ቢለ ኣይጸሓፍኩዎን” ኢሉ ኣቐሚጡ። ምናልባት ግን ኣብ ኤርትራ ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ብዙሓት ዘመናዊ ስነ-ጽሑፍ ደንጉዩ ዝጀመረን ሃገራት ጸሓፍቲ ልብ-ወለድ ነገርቲ ዛንታ ጥራይ ዘይኰነስ መምሃራን እንኮላይ’ዮም። ንዝያዳ “The Novelist as Teacher” ዝብል ጽሑፍ ቺንዋ ኣቸበ ምውካስ ይከኣል።

[ናይ መምሃራን ካብ ተላዕለ ብዘይካ ኣብ ኤርትራ “መምህር” ካብ ሞያ ሓሊፉ ናብ መዓርግ ዝቕይረሉ ሕብረተሰብ’ሲ ኣሎ’ዶኾን?]

ኣብ ዘልዕሎ ኣብነታት ሓቀኛ ኣስማት ኣይክጠቅስን’የ።

ኣብ ፈለማ 2000 ኣቢላ ኣብ ኤርትራ “ዝረዓመት” መጽሓፍ᎓ ኣብ መቕድማ᎓ “እገሊት ጓለይ ‘ባባ ንህዝቢ ኤርትራ በጃኻ ምሃሮ᎓’ ኢላ ኣምሪራ ተላብያትኒ’የ ዝጽሕፍ ዘለኹ” ዝብል ኣለዎ።

እቶም “ብሩህ መጻኢ” (እንታይ ምዃኑ እንድዒ) ክህሉዎም እንደልዮም ህጻናት ኤርትራ እንተስ ኣቦይ ንዋዩ ወይ ኣቦይ ባጃይን ኣማኢት መሰልቶምን ተማዒዶም ክስንብሩ ቍሩብ’ዩ ተሪፉዎም። እዛ ንሓደ ጨሓምን ጭራ ነስነስ እናበለን ንምዝራብ ዝጽገም ወሓለ ሰብኣይ ቅዲ መበቈላ ኣበይ ምዃና ኣይፈልጥን። ኣብ ዝበዝሕ ናይ ተዋስኦን ምዕዶን ኣጋጣሚታት ግን ካብተን ኣዝየን ዝውቱራት ኣገባባት’ያ።

ምርኢት መጽሓፍቲ ኤርትራ ጽቡቕ ተበግሶ ደኣ ይዅን እምበር᎓ “ነንብብ ክንዕንብብ” እትብል መዝሙር ናይቲ ኣጋጣሚ ክሰምዕ ከለኹ ወትሩ እዝነይ እዃዅየኒ ነይሩ።

ካብተን ሓደ ሓድሽ ስራሕ ኣዝያ ኣገዳሲት ምዃና እንጥቀመላ ዝውትርቲ ኣገባብ ኣወዓውዓ᎓ “መሃሪትን ኣዘናጋዒትን” ተዋስኦ᎓ መጽሓፍ᎓ ፊልም ምዃና ምንጋር’ዩ። ክመዓድ ኢሉ ናብ ሲነማ ከፊሉ ዝኸይድ’ሲ ከመይ ከመይ’ዩ?

መስፍን ገብረሂወት ቀደም ተመሃራይ ካልኣይ ደረጃ ከለኹ ደጋጊመ ዘንብባ ዝነበርኩ ናይ ዋዛታት መጽሓፍ ኣላቶ። ኣርእስታ? እናሰሓቕና ንመሃር። ዳሕራይ ቍሩብ ምስ ጐበዝኩ እታ ኣርእስታ ተሕስበኒ፣ ሰብ ስሒቑ ጥራይ እንተኸደስ እንታይ ሓጢኣት ኮን ነይሩዎ? ስለምንታይ’ከ ካብ ነፍሲ-ወከፍ ዋዛ ትምህርቲ ክቕስም ዝድለ?

ኣብ 2004 ኣሰናዳኢ ዜና ወጻኢ ጋዜጣ ሓዳስ-ኤርትራ ታደሰ ተኽለ ስለ ዝገሸ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ዝኸውን ናይ ወጻኢ ዜና የዳሉ ነይረ (እታ ስራሕ ዳርጋ ዜና መሪጽካ ምትርጓም ጥራይ’ያ)። ዜና ወጻኢ ተርጒመ ከሰናዳእ ከለኹ᎓ እታ ደጋጊመ ምስ ነብሰይ ዝመሓሰባ ዝነበርኩ᎓ ታደሰ ተኽለ ዝነበሮ ውሕልነት ቋንቋ ትግርኛ ክዕቅቦ ይኽእል’ዶ ዝብል’ዩ ነይሩ። ሓደ መዓልቲ ግን᎓ እቲ ሰብ ናእዳ ዝሓሰባ ኣነ ግን እታ ዝበርትዐት ነቕፌታ ምዃና ዝወሰድኩዋ ዘረባ ሰንድዩለይ። “እዚ ዜነታትካ ይከታተሎ ኣለኹ። ብሓቂ ጽቡቕ ኢኻ ትገብር ዘለኻ፣ ነቲ ዜናታት’ሲ ከም ዘለዎ ዜና ጥራይ ዘይኰነስ ናብ ምኽሪ ሓዘል ቀዪርካዮ᎓” ኢሉኒ። ሽዑ ደጋጊሙ ዝወጽእ ዝነበረ መጥቃዕታት ዒራቕ ብኸመይ ምኽሪ ሓዘል ምዃኑ እንድዒ፣ ንዓይ ግን ደጊመ ነብሰይ ክፍትሽ ገይራትኒ።

ካልእ ተወሳኺ ምኽንያታት ደኣ ይሃሉዎ እምበር᎓ ኣብ ዝሓለፈ ኣስታት 10 ዓመታት ኣብ ኤርትራ ኣዘውቲሮም ዝሕተሙ ዝነበሩ መጽሓፍቲ “ምዕዶ ሓዘል” ናይ ስነ-ልቦና ትርጕማውያን ስራሓት’ዮም።

ናይ ቀደም’ሲ ደለ ምዀነ… ናይ ሕጂ እንዶ ገደደ…

ወርሒ ኣቢሉ ይገብር ሓደ ፈላጢየይ᎓ ምናልባት ኣብቲ ክጅምሮ ዝሓስብ ዘሎ መደብ ዘሎኒ ሓሳባት ከካፍሎ ሓቲቱኒ። እዚ ሰብ᎓ ንመረዳድኢ ክዀነና ዋላ ቍጽሪ 1 ንበሎ (ቍጽሪ እምበር ኣስማት’ውን ዝኣክል ኣይመስለንን፣ ኣየድልን’ውን)᎓ “ናይ ኦፕራ መደብ ትከታትሎ ዲኻ? (ንድሕነቱ ይቕይራ’የ ዘለኹ) ከምኡ ዓይነት መደብ ክንጅምር’የ ዝሓስብ ዘለኹ። ብዙሓት ናይ _____ ክእለት ዘለዎም ኤርትራውያን ኣብዚ ከባቢ ኣለዉ፣ ነዚ ህዝቢ ከኣ ክንምህሮ ሓላፍነት ኣሎንና᎓” ኢሉኒ። ካልእ ምኽንያት ሂበ ቀልጢፈ ዓጽየዮ ግን እታ ዘረባኡ ድሕሪኡ እናተመላለሰት ዕረፍቲ ከሊኣትኒ። ንመን ክምህር ከም ዝደለየ እንድዒ፣ ከምቲ ዝብሎ ዝነበረ ግን እዚ ዝስደድ ዘሎ መንእሰይ ኣንፈቱ ኣጥፊኡ ስለ ዘሎ᎓ ክምህሮን ኣንፈት ከትሕዞን’ዩ ደልዩ። ነቲ ዝብሎ ዝነበረ መደብ ዘቀራርብ ፈጺሙ ብቕዓትን ክእለትን እኳ እንተ ዘይብሉ᎓ ከመይ’ሉ ከምኡ ሓሲቡ ግን የሕስበኒ። ከምዚ ጽብቕቲ ካሜራ ምስ ረኸብካ ፊልም ክትሰርሕ ምብጋስ’ዩ። ቍጽሪ 1 ንኻልኦት ክምህር ቅድሚ ምፍታኑ ባዕሉ እንተ ዝምሃር ምፈተኹ።

ዳሕራይ ደኣ ኣቋሪጾሞ እምበር (ደሓን ይሃቦም) ቍጽሪ 2ን ቍጽሪ 3ን ዝተባህሉ ካልኦት ክልተ ኤርትራውያን መእሰሪ ዘይብሉ ኣስተምህሮ ብምሃብ ገለ ኣዋርሕ ነዚ ፈይስቡክ የዕለቕሊቖሞ ነይሮም። እዚ ብቪድዮ ተቐሪጹ ዝዝርጋሕ ዝነበረ ኣስተምሃሮታት ዝዀነ መልክዕ ዘይነበሮ ኰይኑ᎓ ፈጺሙ ሳይንሳዊ ኣገባብ ዝሓዘ’ውን ስለ ዘይነበረ᎓ ሳዕቤናቱ (ምናልባት ዘተግብሮ እንተ ተረኺቡ) ክዛይድ ከም ዝኽእል ርዱእ’ዩ። ገለ ካብቲ ዝወሃብ ዝነበረ ኣስተምህሮታት ግን–ንኣብነት “ከመይ ኢልካ ቡን ከም እትምዑግ”–ወይ ንዕኡ ዝመሳሰል ኣርእስታት ካልእ እንተ ተረፈስ ንዓይ የዛንየኒ ነይሩ።

ቍጽሪ 4 ኣብ ፈይስቡክ ሓደ ገጽ ከፊቱስ᎓ ብኣገልላጻ ዓርከይ ዮናታን ጽገ᎓ “ዓሰርተ ጥቕምታት ጻዕዳ-ሽጉርቲ” ዝመስል ኣስተምህሮታት ይህብ ኣሎ። ዕላማ’ታ ገጽ᎓ ነዚ ኣንፈት ኣጥፊኡ ቀንፈዘው ዝብል ዘሎ ኤርትራዊ መንእሰይ ምኽሪን ምዕዶን ምሃብ’ያ።

Live ናይ ፈይስቡክ ሓጊዙዎም በብዅርናዑ ዝምዕዱ ከኣ ክንድይ ክንብሎም። ብዘይካ እዛ ብቪድዮ መሊእካ ምዝርጋሕ᎓ ካልእ ዝውትርቲ ዘላ ኣገባብ ከኣ᎓ “እንታይ’ዩ ወሪዱና ከምዚ ንኸውን ዘሎና?” እናበልካ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ዝቐርብ ጽሑፍን ኣታዕራቒ መሲልካን ልዕል ኢልካ ምርኣይን’ያ።

ምዕዶይ ኣብ ልብኹም የሕድሮ። ኣሜና

ሓውኹም መምህር ኣብርሃም ዘብሄረ ኣተንስ